ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
693
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
بدين بيماريهاء تيز و اكر از صناعت بوذ معالجت « 1 » خوانندش ، وزين « 1 » قبل كفتهاند صناعت طب « 2 » و كشاورزى يارىدهندهاند و تمامكننده مر طبيعت را جو او كار خويش نتواند كردن « 3 » يارى دهندش [ تا كار تمام توانذكردن ] « 4 » ، و بسنده كنم « 5 » و سخن كويم اندر علامات نضج « 5 » . ( f . 552 ) فى علامات النّضج « 6 » نضج را از بول جويند خاصه بتبهاء تيز ، وز « 7 » بصاق جويند خاصه بذات الجنب و ذات الريه ، وز « 7 » ريم جويند خاصه بآماسها ، وز « 7 » غايط جويند خاصه بامراض ذبولى ، و من يكانيكان ياذ كنم « 8 » و آغاز از بول كنم « 9 » . نضج بول « 10 » برنك بوذ و بقوام بوذ و ببوى بوذ و برسوب بوذ . اما « 11 » برنك ، لون نضج « 11 » تمام اترجّى بوذ ، و ناقص لون « 12 » تبنى « 12 » ، و خام لون سبيد ، و « 13 » باز « 13 » آنج مفرط بود و بيش از مقدار بوذ كرمى وى « 14 » ، وز معتدل سوى كرمى بوذ « 15 » و دليل بوذ بكرمى « 16 » ، از اول نارنجى بوذ و اين نزديك بوذ بترنجى وزين برتر بكرمى آن بوذ كى برنك آتش بود اعنى زرد و سياه ، وزين « 17 » ، برتر زعفرانى بود و اين بغايت كرمى بوذ و اين دليل بوذ كه خون با صفرا
--> ( 1 - 1 ) - ف : خوانند و ازين ( 3 - 2 ) - ب ه : و فلاحت معين و مكمل بود مر طبيعت را جو او كار خويش نتواند كرد ، صح ( 3 ) - ف : بتواند كردن ( 4 ) - از « ف » افزوده شد . ب ه : تا كار تما . . . م : تا او كار خويش را تمام بتوانذ كردن ( 5 - 5 ) - ف : ازين باب و سخن كويم از علامات نضج ( 6 ) - ف : باب علامات نضج ( 7 ) - ف : و از ( 8 ) - ب ه : بتوفيق خداى عز و جل ( 9 ) - ب ه : افزوده . كويم نضج بول ( 10 - 9 ) - ف : بول نضيج ( 11 - 11 ) - ف : بلون لون نضيج ( 12 - 12 ) - « ف » و « م » : بوذ ( 13 - 13 ) - ف : با ( 15 - 14 ) - ف : و از معتدل سوى كرمى ب ه : بيرون از معتدل بود ( 16 ) - ب ه : جكر ( 17 ) - ف : و ازين